Bogusław Przywora, Kodeks etyczny korpusu służby cywilnej a realizacja jej konstytucyjnych założeń - wybrane aspekty

Bogusław Przywora
Obecnie w szczególny sposób zwraca się uwagę na budowanie w służbie publicznej, szczególnie w służbie cywilnej tzw. „kultury odpowiedzialności, współuczestnictwa obywateli i kreatywności”, związanej z nową koncepcją administrowania, jaką jest "zarządzanie etyczne". Polega ono na włączaniu do procesów zarządzania publicznego elementów zarządzania przez wartości.

Uwagi wstępne

Celem opracowania jest podjęcie próby przedstawienia i oceny, na ile kodeks etyczny korpusu służby cywilnej stanowi funkcjonalne dopełnienie konstytucyjnych założeń służby cywilnej? Niniejsze opracowanie w pewnej mierze stanowi przyczynek do części opracowania dotyczącego innych kodeksów etycznych, zamieszczonego w Systemie Prawa Administracyjnego, „Etyka urzędnicza i etyka służby publicznej”[1].

Od kilkunastu lat w pragmatykach urzędniczych, szczególnie w obszarze wymogów formalnych, służby przygotowawczej, obowiązków pracowników publicznych, odpowiedzialności dyscyplinarnej czy też modelu oceniania i szkolenia, obecne są pewne elementy infrastruktury etycznej. Podkreślenia wymaga fakt, iż standardy etyczne przyjęte w polskiej administracji publicznej pod względem ich treści w znaczącym zakresie odpowiadają standardom europejskim i unijnym. Po pierwsze, cechy oraz cele administracji publicznej są uregulowane na poziomie zarówno konstytucyjnym, jak i ustawowym. Po drugie, określone są również zasady prowadzenia postępowań przez organy administracji, które można zaliczyć do podstawowych zasad etyki urzędniczej. Po trzecie, istnieją mechanizmy kontroli instancyjnej i sądowej rozstrzygnięć podejmowanych w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej oraz takie, które odnoszą się do różnych aspektów odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych[2].

Obecnie w szczególny sposób zwraca się uwagę na budowanie w służbie publicznej, szczególnie w służbie cywilnej tzw. „kultury odpowiedzialności, współuczestnictwa obywateli i kreatywności”, związanej z nową koncepcją administrowania, jaką jest "zarządzanie etyczne". Polega ono na włączaniu do procesów zarządzania publicznego elementów zarządzania przez wartości. W celu wdrażania tej koncepcji najczęściej stosuje się dwie, uzupełniające się metody:

  • adaptowanie przez urzędników standardów zawartych w kodeksach etycznych i podnoszenie na ich podstawie wrażliwości na problemy związane z ochroną interesu publicznego;
  • praktyczne wdrażanie uniwersalnych wartości prawidłowego administrowania (good governance)[3]  .

Słusznie podkreśla się, iż teoria zarządzania opartego na wartościach prowadzi do wypracowywania, a w konsekwencji kodyfikowania nowych zasad stosowania prawa oraz  bezpośredniego wdrażania ich do praktyki działań administracyjnych. Chodzi bowiem o to, aby zbudować model pracownika publicznego (urzędnika), który uwzględniał będzie m.in. takie wartości jak: menedżerskie (terminowe, aktywne, kreatywne), a jednocześnie wrażliwe podejście do klienta i nastawienie na skuteczną realizację zadań przy zastosowaniu nowoczesnych technologii informatycznych oraz wysoką jakość świadczonych usług publicznych, odpowiedzialność za dobro wspólne i interes publiczny, czy identyfikację z miejscem pracy. Tego typu nowoczesne podejście określa się jako przechodzenie z administrowania opartego na szczegółowych kodeksach postępowania administracyjnego w kierunku administrowaniu opartego na wartościach i standardach etycznych i tworzeniu w ten sposób pośredniego typu administrowania, tzw. drogi pośredniej. Ratio legis tego podejścia jest przede wszystkim odbudowa motywacji pracowników publicznych do efektywniejszej pracy, pomoc w odzyskaniu zaufania publicznego, wypracowywanie wspólnych wartości zarówno dla organizacji administracyjnej, jak i dla indywidualnych pracowników publicznych administracji publicznej[4].

Mając na względzie szersze niż do tej pory podejście społeczno-kulturowe, które zakłada wielość systemów aksjonormatywnych, a także różne działania administracji publicznej, które uregulować w sposób „sztywny” byłoby trudniej,  warto za T. Barankiewiczem wskazać na koncepcję rozbudowanego (multicentrycznego) systemu źródeł standardów etycznych administracji publicznej[5]. Ekspert słusznie wskazuje, iż system ten tworzą zróżnicowane rodzajowo źródła: zarówno ustawowe, jak i pozaustawowe, ale także skodyfikowane zasady, reguły i zalecenia dobrych praktyk w administracji publicznej, standardy kultury organizacyjnej i misji administracji publicznej, ogólne zasady związane z wykonywaniem poleceń przełożonego, normy moralności społecznej oraz normy moralności ogólnoludzkiej. Ważne jest przy tym, iż to, że kodeksy etyki urzędniczej nie mogą być w sprzeczności z obowiązującym prawem ani z uznawanym w danym kręgu kulturowym systemem wartości, moralnością.

 

Wytyczne Trybunału Konstytucyjnego w zakresie konstytucyjnych założeń służby cywilnej

Z punktu widzenia podejmowanego tematu należy zwrócić szczególną na uwagę na postanowienia Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. Z ustawy zasadniczej wynika nakaz optymalizacji jej postanowień. Już w preambule do Konstytucji RP ustrojodawca przesądził, iż należy „działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność”. Rozwinięciem tych postanowień są w szczególności wytyczne wynikające z art. 153 ustawy zasadniczej, w świetle którego „W celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa, w urzędach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej”, natomiast „Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu służby cywilnej”[6]. Podkreślenia wymaga, iż ustrojodawca w szczególny sposób odnosi się do korpusu służby cywilnej. W Konstytucji RP nie ma mowy o żadnym innym korpusie urzędniczym. Stąd też na ustawodawcy zwykłym spoczywa szczególny obowiązek wprowadzenia zinstytucjonalizowanych rozwiązań celem urzeczywistnienia postanowień konstytucyjnych. W dziele doprecyzowania konstytucyjnych wytycznych służby cywilnej fundamentalną rolę odegrał Trybunał Konstytucyjny. Warte podkreślenia są wytyczne zawarte w uzasadnieniu TK z dnia 12 grudnia 2002 r.[7] w sprawie konstytucyjności przepisów dotyczących obsadzania stanowisk w korpusie służby cywilnej.

Pomimo upływu wielu lat od wydania tego wyroku prezentowane przez Trybunał stanowisko nie straciło na aktualności. Stąd też przywołanie tych sentencji wydaje się być zasadne. W ocenie Trybunału wszystkie wskazane w art. 153 Konstytucji RP „(…) cele powinny być realizowane łącznie, zaś ich osiągnięcie ma być zagwarantowane w ustawie. Ich realizacja jest możliwa jedynie przez stworzenie odpowiedniego mechanizmu ustawowego, który pozwoli na zapewnienie wykonywania takich zadań przez odpowiednio do tego przygotowaną kadrę urzędniczą. Konstytucja nie wskazuje szczegółowo zasad naboru do służby cywilnej, jej funkcjonowania czy kwalifikacji osobistych lub fachowych osób wchodzących w skład korpusu służby cywilnej. Przesądza jednak o konieczności powołania takiego korpusu w ramach struktury administracji rządowej oraz precyzyjnie określa cztery podstawowe cele, dla których służba ta jest tworzona. Konstytucyjne cele służby cywilnej ograniczają swobodę ustawodawcy w zakresie ustalania zasad rekrutacji, funkcjonowania, organizacji i statusu służby cywilnej. Realizacja tych celów jest bowiem możliwa jedynie przez stworzenie określonych standardów oraz odpowiednich mechanizmów ustawowych. Konstytucja, mimo że nie przesądza o szczegółowych rozwiązaniach w tym zakresie, tworzy ograniczone ramy dla instytucjonalnych rozwiązań na poziomie ustawowym”. Ponadto słusznie TK zaznaczył, iż „(…) Członkowie korpusu służby cywilnej (…) powinni m.in. wykonywać powierzone im zadania zawodowo, co oznacza w pierwszym rzędzie, że powinni posiadać odpowiednie kwalifikacje i przygotowanie zawodowe. Zapewnienie właściwej realizacji tego celu wymaga zatem stworzenia odpowiednich warunków, gwarantujących kandydatom na stanowiska w służbie cywilnej zdobycie takich kwalifikacji, jak również mechanizmu weryfikacji ich zawodowego przygotowania oraz naboru na wolne miejsca pracy na określonych stanowiskach w urzędach administracji rządowej”. Natomiast „Zdobycie odpowiednich kwalifikacji powinno być weryfikowane przed przyjęciem do korpusu służby cywilnej, jak również w okresie późniejszym, w trakcie realizacji zadań przez członka korpusu pod kątem rzetelnego wykonywania powierzonych mu obowiązków”[8]. Trybunał rozwinął te kwestie w wyroku z 14 czerwca 2011 r.[9], w sprawie racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013[10], podkreślając, iż „(…) istotne znaczenie służby cywilnej wiąże się z dążeniem do zapewnienia pożądanego sposobu działania administracji publicznej, a tym samym powinno być odczytywane w powiązaniu z charakterystyką państwa jako dobra wspólnego wszystkich obywateli (art. 1 Konstytucji), urzeczywistniającego zasady rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, wspomnianych we wstępie do Konstytucji.

Funkcjonowanie administracji państwowej – widziane w tym szerszym kontekście ustrojowym – powinno być zgodne z właściwie rozumianym interesem ogólnym, wspólnym dla wszystkich obywateli, a przy tym niezależnym od partykularnych interesów odczytywanych przez pryzmat oddziaływania zmieniających się sił politycznych. Ustanowienie, a następnie ukształtowanie instytucjonalnych ram działania służby cywilnej należy zatem odczytywać jako gwarancję praworządnego i obiektywnego funkcjonowania administracji, stanowiącej istotny fragment mechanizmu władzy publicznej podporządkowanej dobru wspólnemu”[11]. Trybunał przy tym dopuścił modyfikacje odnoszące się do statusu oraz zasad funkcjonowania służby cywilnej, w tym przede wszystkim zmiany sytuacji prawnej urzędników zaliczanych do tej sfery administracji publicznej, ale zaakcentował, że należy je „(…) oceniać każdorazowo pod kątem możliwości realizacji zadań administracji w sposób determinowany konstytucyjnie. Wykonywanie zadań państwa zgodnie z art. 153 ust. 1 Konstytucji stanowi wartość, której poszanowanie wiąże się ściśle nie tylko z samym powołaniem do życia kadry urzędniczej działającej na zasadzie służby, ale także stworzeniem ustawowych mechanizmów jej prawidłowego funkcjonowania. (…) Uczestnicząc w wykonywaniu zadań państwa, służba cywilna staje się elementem dobra wspólnego, któremu służyć ma samo państwo, czy szerzej – wszelka władza publiczna”[12].
W tym kontekście kluczowe znaczenie mają standardy etyczne (ethical standards) najczęściej wyrażone w kodeksach etycznych, które stanowią zbiór zasad, reguł oraz wskazówek będących elementem profesjonalnego postępowania członków określonej grupy zawodowej[13]. Ratio legis standardów etycznych jest przede wszystkim podwyższenie poziomu systemu wartości, jakimi powinni kierować się pracownicy administracji publicznej, co w konsekwencji ma przełożyć się na jakość realizowanych zadań. W Polsce w ostatnim czasie powstało w administracji wiele kodeksów i wytycznych, na czele z Kodeksem etyki korpusu służby cywilnej.

 

Wytyczne w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej

Obowiązujący członków korpusu służby cywilnej Kodeks został przyjęty Zarządzeniem nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej[14].

Podstawę prawną do wydania tego zarządzenia stanowił art. 15 ust. 10 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej[15], w świetle którego Prezes Rady Ministrów określi, w drodze zarządzenia, wytyczne w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz zasady etyki korpusu służby cywilnej. Zatem należy stwierdzić, iż Kodeks ten stanowi akt normatywny o mocy wewnętrznej, o którym mowa w art. 93 Konstytucji RP. W tym sensie jest to nietypowy kodeks etyki urzędniczej, wydany na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego w formie właściwej aktom normatywnym, będącym w rozumieniu Konstytucji RP źródłami prawa o mocy wewnętrznej. A co za tym idzie, należy zaliczać go do sfery „twardego prawa”, podczas gdy sposób formułowania w Kodeksie treści odpowiada różnego rodzaju aktom „miękkiego prawa”, ustalającym standardy etycznych zachowań. W sposób szczególny dotyczy to aktów kierownictwa wewnętrznego w ramach administracji publicznej[16], które znajdują coraz szersze zastosowanie. Wcześniej obowiązywało zarządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie etyki służby cywilnej z dnia 11 października 2002 r. w sprawie ustanowienia Kodeksu Etyki Służby Cywilnej[17]. Autorzy nowego Kodeksu stawiali sobie za cel uporządkowanie niedookreślonej sfery systemu służby cywilnej, jaką była sfera zasad i wartości określających zarówno sposób funkcjonowania korpusu służby cywilnej jako całości, jak też postępowanie jego poszczególnych członków. Słusznie zwraca uwagę, iż w odróżnieniu od pierwszego Kodeksu służby cywilnej Kodeks z 2011 r. wyraźnie wyróżnia zasady służby cywilnej, rozumiane jako konieczne reguły właściwego funkcjonowania służby cywilnej, oraz zasady etyki korpusu służby cywilnej – silniej nacechowane aksjologicznie, skoncentrowane bardziej na ochronie pewnych wartości. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż wyróżnienie takie było konieczne z przyczyn legislacyjnych, jak i na to, że pomiędzy zasadami zaliczonymi do obydwu grup istnieją wzajemne zależności[18].

Jednocześnie należy mieć na względzie, że nowe zarządzenie reguluje zasady służby cywilnej i zasady etyczne odnoszące się do członków korpusu służby cywilnej, a także obowiązki w tym zakresie organów funkcjonujących w strukturze organizacyjnej służby cywilnej. Już § 1 nowego zarządzenia określa katalog wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej. W świetle tego paragrafu członek korpusu służby cywilnej przy wykonywaniu zadań kieruje się wynikającymi z przepisów prawa zasadami służby cywilnej, którymi w szczególności są zasady:

  1. legalizmu, praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej,
  2. ochrony praw człowieka i obywatela,
  3. jawności i przejrzystości,
  4. dochowania tajemnicy ustawowo chronionej,
  5. odpowiedzialności za działanie lub zaniechanie działania,
  6. racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi,
  7. otwartości i konkurencyjności naboru[19].

 

Cechą charakterystyczną obowiązującego Kodeksu etycznego służby cywilnej jest otwartość treści. Szczególnie należy zwrócić uwagę na § 13 tego aktu prawnego, w którym wyliczone są zasady etyki korpusu. Wyodrębniono:

  1. zasadę godnego zachowania,
  2. zasadę służby publicznej,
  3. zasadę lojalności,
  4. zasadę neutralności politycznej,
  5. zasadę bezstronności oraz zasadę rzetelności.

Można tu poczynić pewną analogię, iż trzy ostatnie zasady etyki korpusu zostały przejęte z art. 153 ust. 1 Konstytucji RP. Pozwala to wyprowadzić wniosek, iż  przyjęte rozwiązanie służy realizacji konstytucyjnych założeń służby cywilnej, bowiem – na co słusznie zwraca uwagę H. Izdebski[20] – wyjście od zasady godnego zachowania się w służbie i poza nią – zasady sformułowanej zresztą jako obowiązek członka korpusu w art. 76 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie cywilnej – w pełni odpowiada ogólnemu stanowisku Trybunału Konstytucyjnego, w świetle którego „godność danego zawodu stanowi jedyne możliwe ogólne określenie, które wypełnia się treścią adekwatną do wymagań i oczekiwań stawianych przed”[21]. W nowym Kodeksie etyki korpusu służby cywilnej przyjęto dość szczególne rozwiązanie, typowe dla  aktów „miękkiego prawa”, co znajduje odzwierciedlenie w charakterystyce poszczególnych zasad etyki dokonywanej w kolejnych paragrafach. Ustawodawca dokonuje bowiem charakterystyki określonej zasady, np. zasady godnego zachowania poprzez zdefiniowanie, na czym ona polega, posługując się przy tym wyliczeniem przykładowym, na co wskazuje zwrot „w szczególności”. I tak, zasada godnego zachowania polega w szczególności na wykonywaniu pracy z respektem dla reguł współżycia społecznego i kultury osobistej, poszanowania godności innych osób, w tym podwładnych, kolegów i przełożonych; życzliwości wobec ludzi i zapobieganiu powstawaniu konfliktów w pracy, w relacjach z obywatelami oraz współpracownikami; właściwym zachowaniu się również poza pracą, unikaniu niepożądanych zachowań, mających negatywny wpływ na wizerunek państwa, służby cywilnej i urzędu. Zasada służby publicznej natomiast wyraża się w szczególności w:

  • służebnym charakterze pracy wobec obywateli, mającej na celu urzeczywistnianie wartości leżących u podstaw prawa Rzeczypospolitej Polskiej;
  • służbie państwu, której podstawowym elementem jest ochrona jego interesów i rozwoju;
  • współtworzeniu wizerunku służby cywilnej oraz wpływaniu na postrzeganie Rzeczypospolitej Polskiej w kraju i w świecie;
  • przedkładaniu dobra wspólnego obywateli nad interes osobisty, jednostkowy lub grupowy;
  • nieuchylaniu się od podejmowania trudnych rozstrzygnięć oraz odpowiedzialności za swoje postępowanie, ze świadomością, że interes publiczny wymaga działań rozważnych, ale skutecznych i realizowanych w sposób zdecydowany.

Przyjęta redakcja Kodeksu umożliwia zrealizowanie dwóch założeń: ogólnego oczekiwania, aby normy kodeksu etycznego wyznaczały czytelne reguły postępowania, ułatwiające wybór odpowiedniego zachowania się w konkretnej sytuacji adresata tych norm, a  ponadto konkretnego oczekiwania, że kodeks etyki będzie stanowił dla urzędników pomoc w dokonywaniu odpowiednich wyborów w sytuacjach niejednoznacznie uregulowanych w ustawodawstwie[22].

 

Wnioski

Podejmując próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie, na ile Kodeks etyczny korpusu służby cywilnej stanowi funkcjonalne dopełnienie w realizacji konstytucyjnych założeń służby cywilnej należy powiedzieć, iż już samo wprowadzenie stanowi pierwszy istotny krok na drodze do realizacji standardów konstytucyjnych służby, natomiast nie stanowi gwarancji, że zasady te będą przestrzegane w każdym urzędzie administracji rządowej przez każdego pracownika publicznego. Problem pozostaje jednak we wdrażaniu wytycznych wynikających z tego Kodeksu. Konieczne jest uszczegółowienie już istniejących instrumentów weryfikacji, w szczególności zbudowanie w całej służbie cywilnej jednolitego systemu szkolenia, tak w ramach służby przygotowawczej, jak i szkoleń okresowych oraz jednolitego systemu oceniania zarówno na etapie pierwszej, jak i kolejnych ocen okresowych - premiującego i motywującego postępowania i zachowania etyczne.

Stojąc w przededniu kolejnej reformy prawa urzędniczego, należałoby postawić również pytanie, czy aktualnie obowiązujący Kodeks – odnoszący się do członków korpusu służby cywilnej i realizujący konstytucyjne wartości służby cywilnej – mógłby posłużyć jako podstawa do zbudowania jednego, wspólnego dla całej służby publicznej, kodeksu etycznego? Koncepcje stworzenia ogólnego kodeksu były już rozważane. W moim przekonaniu na tak postawione pytanie trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi, bowiem każdorazowo należy uwzględnić specyfikę poszczególnych korpusów urzędniczych, a nade wszystko zasady zwierzchnictwa. Przyjęcie takiego rozwiązania wydaje się zasadne, ale wyłącznie przy założeniu, że taki kodeks – wspólny dla całej służby publicznej – powstawałby w drodze samoorganizacji różnych środowisk, bowiem tylko w ten sposób doszłoby do wypracowania i przyjęcia kodeksu wspólnego dla administracji publicznej, który byłby aktem ogólniejszym niż kodeksy formalne czy nieformalne poszczególnych środowisk[23]. Przy budowaniu takiego kodeksu można by się także posiłkować Europejskim Kodeksem Dobrej Administracji.

 

Przypisy

 

[1] Por. B. Przywora, Inne kodeksy etyczne w administracji publicznej, [w:] System Prawa Administracyjnego „Etyka urzędnicza i etyka służby publicznej”, t. 13, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2016; s. 212-220.

[2] Por. I. Bogucka, Instytucje koordynujące i wspierające działania w sferze etyki, [w:] System Prawa Administracyjnego…, s. 241.

[3] Por. M. Kulesza, M. Niziołek, Etyka służby publicznej, LEX 2010 (dostęp: 3.11.2016).

[4] Ibidem.

[5] Por. T. Barankiewicz, Multicentryczność systemu standardów etycznych administracji publicznej, Studia Prawa Publicznego, Nr 1(9)/2015, s. 14.

[6] Szerzej w piśmiennictwie monograficzne opracowania: A. Łukaszczuk, Kształtowanie się modelu ustrojowego służby cywilnej w Polsce, Warszawa 2014; B. Przywora, Transformacje ustrojowe polskiej służby cywilnej, Kraków 2012; G. Dostatni, Koncepcje służby cywilnej a realizacja konstytucyjnego celu jej działania, Warszawa 2011; J. Itrich-Drabarek, Uwarunkowania, standardy i kierunki zmian funkcjonowania służby cywilnej w Polsce na tle europejskim, Warszawa 2010.

[7] Sygn. akt K 9/02 OTK ZU nr 7A/2002, poz. 94.

[8] Sygn. akt K 9/02 OTK ZU nr 7A/2002, poz. 94.

[9] Sygn. akt Kp 1/11, OTK-A 2011, Nr 5, poz. 41.

[10] B. Przywora, Glosa do Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2011 r. (sygn. akt Kp 1/11) w sprawie racjonalizacji zatrudnienia w jednostkach finansów publicznych „Przegląd Sejmowy”, Warszawa, nr 3/(110)/2012, s. 216 –226.

[11] Por. J. Jagielski, Uwagi do art. 1 [w:] J. Jagielski, K. Rączka, Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 1).

[12] Sygn. akt Kp 1/11, OTK-A 2011, Nr 5, poz. 41.

[13] Na temat standardów etycznych szerzej m.in.: T. Barankiewicz, W poszukiwaniu modelu standardów etycznych administracji publicznej, Lublin 2013, s. 20 i przywoływana tam literatura.

[14] M.P.2011.93.953 .

[15] Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn. zm.

[16] Por. H. Izdebski, Kodeksy etyczne na przykładzie zasad etyki korpusu służby cywilnej, [w:] System Prawa Administracyjnego „Etyka urzędnicza i etyka służby publicznej”, s. 209 - 210.

[17] M.P.2002.46.683.

[18] Por. D. Długosz, W. Zawadzki, Etyczny drogowskaz urzędników. Zasady etyki w praktyce
administracji, Przegląd Służby Cywilnej, Listopad 2011, s. 10 https://dsc.kprm.gov.pl/sites/default/files/przeglad_sluzby_cywilnej_wyd... (dostęp: 2.11.2016 r.).

[19] Por. E. Ura, Komentarz do art.15 ustawy o służbie cywilnej, [w:] Prawo urzędnicze. Komentarz. red. K. W. Baran, LEX, 2014 (dostęp: 3.11.2016 r.); W. Drobny, Komentarz do art.15 ustawy o służbie cywilnej, [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz. red. W. Drobny, M. Mazuryk, P. Zuzankiewicz, LEX, 2012(dostęp: 3.11.2016 r.).

[20] Por. H. Izdebski, Kodeksy etyczne na przykładzie zasad etyki korpusu służby cywilnej…, s. 210 – 211.

[21] Wyr. TK z 11.9.2001 r., SK 17/00, OTK 2001, Nr 6, poz. 165.

[22] Por. H. Izdebski, Kodeksy etyczne na przykładzie zasad etyki korpusu służby cywilnej…, s. 211.

[23] Podobne stanowisko prezentuje prof. dr hab. Hubert Izdebski; por. Kodeksy
etyczne III RP rozmowa z prof. dr. hab. Hubertem Izdebskim,
Przegląd Służby Cywilnej, Listopad 2011 s. 21 – 22

https://dsc.kprm.gov.pl/sites/default/files/przeglad_sluzby_cywilnej_wyd... (dostęp: 2.11.2016 r.).

 

Autor tekstu

Bogusław Przywora − doktor nauk prawnych w zakresie prawa konstytucyjnego (Uniwersytet Jagielloński, 2012), absolwent Szkoły Prawa Ukraińskiego (Uniwersytet im. Iwana Franki we Lwowie/ Akademia Kijowsko - Mohylańska w Kijowie/Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, 2016).

Wykładowca w Akademii  im. Jana Długosza w Częstochowie oraz w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie, radca prawny.

Od 2006 r. związany z organami administracji publicznej, wieloletni pracownik samorządowy w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego (2007-2016), członek instytucji kontrolnych i nadzorczych, m.in. członek rad nadzorczych oraz radny podkrakowskiej gminy Sułoszowa (2006-2010).

Autor lub współautor kilkudziesięciu publikacji naukowych dotyczących prawa konstytucyjnego i administracyjnego, w tym w szczególności w zakresie samorządu terytorialnego, służby cywilnej i ustrojów państw poradzieckich. Autor opinii prawnych na zlecenie instytucji publicznych, w tym Ministerstwa Sprawiedliwości i Biura Analiz Sejmowych.