Nawiązanie, zmiana i ustanie stosunku pracy

Przedstawiając poniższe wyjaśnienia Departament Służby Cywilnej uprzejmie informuje, że podmiotem odpowiedzialnym za dokonywanie czynności ze stosunku pracy wobec osób zatrudnionych w danym urzędzie, stosowanie prawa i dokonywanie jego wykładni jest pracodawca. W związku z powyższym wyjaśnienia Departamentu Służby Cywilnej mają charakter opinii, a nie wiążącej wykładni prawa. W razie sporu dotyczącego stosunku pracy, jedynie sąd pracy jest uprawniony do jego wiążącego rozstrzygnięcia.

 

 

1. Które przepisy w sprawach dotyczących stosunku pracy należy stosować w służbie cywilnej?
 

2. Czy z pracownikiem, który był już kilkukrotnie zatrudniony w służbie cywilnej, ale zawsze było to zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony można zawrzeć umowę na czas nieokreślony?
 

3. Czy osoba, która spełnia warunki określone w art. 35 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej (np. była wcześniej zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony) może być zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas określony?
 

4. Jak należy przedłużyć okres trwania umowy o pracę zawartej na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej (art. 35 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej)?
 

5. Czy w służbie cywilnej można zawrzeć umowę o pracę w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej?
 

6. Czy możliwe jest zatrudnienie członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej na innym wolnym stanowisku pracy w tym samym urzędzie, czy też konieczne jest przeprowadzenie w tej sytuacji naboru na to stanowisko pracy?
 

7. Czy pracownikowi służby cywilnej, który wcześniej był zatrudniony na podstawie mianowania w służbie cywilnej można przekształcić stosunek pracy w mianowanie na podstawie art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej?
 

8. Czy zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu kandydata wyłonionego w drodze naboru, który jest już zatrudniony w innym urzędzie jako urzędnik służby cywilnej (również w niepełnym wymiarze czasu pracy) powinno nastąpić na podstawie art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej?
 

9. Czy każde ponowne zatrudnienie osoby, która otrzymała wcześniej mianowanie w służbie cywilnej powinno nastąpić, zgodnie z art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej, na podstawie mianowania? 
 

10. Czy w razie wyłonienia w naborze jako najlepszego kandydata członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego w innym urzędzie musi on rozwiązać stosunek pracy w dotychczasowym miejscu pracy i nawiązać nowy stosunek pracy w nowym urzędzie?
 

11. Czy istnieje możliwość przeniesienia członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu na podstawie art. 64 ustawy o służbie cywilnej w sytuacji gdy dyrektor generalny urzędu, w którym dotychczas jest on zatrudniony nie wyraża zgody na przeniesienie?
 

12. Co się dzieje z aktami osobowymi pracownika, który jest przenoszony do innego urzędu?
 

13. Kiedy Szef Służby Cywilnej przenosi urzędnika służby cywilnej w trybie art. 66 ustawy o służbie cywilnej?
 

14. Jak należy interpretować pojęcia „interes służby cywilnej” oraz „szczególny interes służby cywilnej” określone w art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o służbie cywilnej?
 

15. Czy z pracownikiem służby cywilnej można rozwiązać stosunek pracy na podstawie art. 52 Kodeksu pracy?
 

1. Które przepisy w sprawach dotyczących stosunku pracy należy stosować w służbie cywilnej?
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. Ustawa o służbie cywilnej jako pragmatyka służbowa ma charakter szczególny w stosunku do Kodeksu pracy i stosowanie jej przepisów ma charakter nadrzędny w stosunku do przepisów kodeksowych. Cyt. art. 9 ust. 1 ustawy – w związku z art. 5 Kodeksu pracy – daje możliwość odwołania się do ogólnych przepisów prawa pracy w sytuacji, gdy zawarte w ustawie przepisy w ogóle nie regulują danych kwestii.

2. Czy z pracownikiem, który był już kilkukrotnie zatrudniony w służbie cywilnej, ale zawsze było to zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony można zawrzeć umowę na czas nieokreślony?
Nie. Zgodnie z art. 35 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej umowa o pracę na czas nieokreślony może być zawarta z osobą, która otrzymała pozytywną ocenę, o której mowa w art. 37 ustawy o służbie cywilnej, albo była zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, a także osobą zatrudnianą w służbie cywilnej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej. Zatem osoba, która nie spełnia powyższych warunków nie może być zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W omawianej sytuacji – jeżeli nie jest to zatrudnienie podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej – powinno dojść do zatrudnienia tej osoby na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej.

3. Czy osoba, która spełnia warunki określone w art. 35 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej (np. była wcześniej zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony) może być zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas określony?
Tak. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej stosunek pracy pracownika służby cywilnej nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na czas określony. Z kolei zgodnie z przepisem art. 35 ust. 2 ustawy umowa o pracę na czas nieokreślony może być zawarta z osobą, która otrzymała pozytywną ocenę, o której mowa w art. 37 ustawy o służbie cywilnej, albo była zatrudniona w służbie cywilnej na podstawie umowy na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, a także osobą zatrudnioną w służbie cywilnej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej. W związku z powyższym osoba, o której mowa w pytaniu spełnia przesłanki określone w art. 35 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej, a zatem może być zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony albo na czas określony (np. 10 miesięcy).

4. Jak należy przedłużyć okres trwania umowy o pracę zawartej na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej (art. 35 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej)?
Przedłużenie umowy o pracę w trybie art. 35 ust. 4 ustawy nie może być równoznaczne z zawarciem kolejnej umowy o pracę z pracownikiem. Zastosowanie przepisu art. 35 ust. 4 ustawy oznacza zmianę terminu rozwiązania się umowy o pracę zawartej na podstawie przepisu art. 35 ust. 3 ustawy. Nowy termin rozwiązania się umowy ustala się poprzez dodanie okresu usprawiedliwionej nieobecności do terminu, w którym umowa uległaby rozwiązaniu z upływem 12 miesięcy od dnia jej nawiązania. W dokumencie stwierdzającym przedłużenie umowy należy wskazać nową datę rozwiązania umowy, ustaloną według zasady opisanej powyżej. Jeżeli jednak w dniu wyrażenia przez dyrektora generalnego urzędu zgody na zastosowanie przepisu art. 35 ust. 4 ustawy (lub w dniu podpisania dokumentu przedłużającego umowę) usprawiedliwiona nieobecność pracownika trwa nadal, termin rozwiązania się umowy będzie niemożliwą do ustalenia datą dzienną. W takim przypadku należy jedynie wskazać, że umowa ulega przedłużeniu o czas usprawiedliwionej nieobecności pracownika.

5. Czy w służbie cywilnej można zawrzeć umowę o pracę w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej?
Tak. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o ustawie o służbie cywilnej w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej, nieuregulowanych w ustawie o służbie cywilnej, stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. Przepis art. 25 § 1 zdanie drugie Kodeksu pracy określa szczególne okoliczności uzasadniające zawarcie umowy o pracę na czas określony w sytuacji, gdy zachodzi konieczność zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Zgodnie ze wskazanym przepisem pracodawca może w tym celu zatrudnić innego pracownika na podstawie umowy o pracę na czas określony obejmujący czas tej nieobecności. Zatem w przypadku, gdy zadania realizowane przez nieobecnego członka korpusu służby cywilnej nie mogą być wykonywane przez zatrudnionych w tym urzędzie członków korpusu służby cywilnej możliwe jest zatrudnienie w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej nowego pracownika. Z brzmienia wskazanego przepisu wynika, że umowa o pracę zawierana w celu zastępstwa innego pracownika, który na skutek usprawiedliwionej, czasowej nieobecności w pracy nie może wykonywać swoich obowiązków, jest umową o pracę na czas określony, z tym że czas trwania tej umowy jest uzależniony od okoliczności niezależnych od stron umowy (nieobecność zastępowanego pracownika). Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej jest pracownikiem służby cywilnej, a zatrudnienie na podstawie tej umowy wlicza się do stażu pracy w służbie cywilnej.

6. Czy możliwe jest zatrudnienie członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej na innym wolnym stanowisku pracy w tym samym urzędzie, czy też konieczne jest przeprowadzenie w tej sytuacji naboru na to stanowisko pracy?
Art. 11 Kodeksu pracy stanowi, iż nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika, co oznacza, że strony mają swobodę kształtowania stosunku pracy. A zatem w sytuacji, gdy w okresie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony w celu zastępstwa pracownika zatrudnionego na stałe w służbie cywilnej powstaje możliwość zawarcia umowy o pracę na tym stanowisku, innej niż umowa o pracę w celu zastępstwa, możliwe wydaje się nawiązanie z tym samym pracownikiem nowego stosunku pracy. Powyższe rozwiązanie znajdzie również zastosowanie w sytuacji, kiedy powstaje konieczność zawarcia umowy o pracę na innym stanowisku niż to, na którym jest wykonywana praca na podstawie już trwającej umowy na zastępstwo. Należy bowiem pamiętać, że osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej jest pracownikiem służby cywilnej, a więc zatrudnienie go na innym stanowisku pracy nie będzie naruszało zasady otwartego i konkurencyjnego naboru do korpusu służby cywilnej. Trzeba również pamiętać, że umowa o pracę zawarta w celu zastępstwa rozwiązuje się z upływem okresu, na który była zawarta. Oznaczenie czasu trwania umowy na zastępstwo czasem usprawiedliwionej nieobecności zastępowanego pracownika sprawia, że umowa ta ulega rozwiązaniu wraz z zakończeniem okresu usprawiedliwionej nieobecności zastępowanego członka korpusu służby cywilnej. Zatem w omawianym przypadku nawiązanie nowego stosunku pracy powinno nastąpić przed powrotem zastępowanego pracownika. Równocześnie trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisem art. 35 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej stosunek pracy pracownika służby cywilnej nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub na czas określony. Należy jednak zauważyć, że umowa o pracę na czas nieokreślony może być zawarta wyłącznie z osobą, która spełnia przesłanki określone w art. 35 ust. 2 ustawy. Z kolei w myśl art. 35 ust. 3 ustawy w przypadku osób nawiązujących po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej umowę o pracę zawiera się na czas określony 12 miesięcy z możliwością wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.

7. Czy pracownikowi służby cywilnej, który wcześniej był zatrudniony na podstawie mianowania w służbie cywilnej można przekształcić stosunek pracy w mianowanie na podstawie art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej?
Nie. Przepis art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej dotyczy jedynie nawiązania nowego stosunku pracy po dniu 24 marca 2009 r. Zatem przepisu tego nie można wykorzystać do przekształcenia trwającego stosunku pracy w stosunek pracy na podstawie mianowania.

8. Czy zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu kandydata wyłonionego w drodze naboru, który jest już zatrudniony w innym urzędzie jako urzędnik służby cywilnej (również w niepełnym wymiarze czasu pracy) powinno nastąpić na podstawie art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej?
Przepis art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej dotyczy ponownego nawiązania stosunku pracy w służbie cywilnej. Oznacza to, że dotyczy on sytuacji, w której dana osoba była zatrudniona na podstawie mianowania, następnie przestała być ona członkiem korpusu służby cywilnej, a następnie nawiązuje ponownie stosunek pracy z urzędem, w którym działa korpus służby cywilnej. Należy ponadto zauważyć, że jedyną przesłanką normatywną użycia wyrazu „ponownie” w omawianym przepisie jest właśnie uniknięcie sytuacji, w której dana osoba będzie równocześnie zatrudniona w kilku urzędach – we wszystkich na podstawie mianowania. Gdyby intencją ustawodawcy było dopuszczenie do takiej sytuacji, to z omawianego przepisu należałoby usunąć wyraz „ponownie” – intencji takiej, w przypadku gdy nie została wprost wyrażona przez ustawodawcę, nie można jednak dorozumiewać. Zatem w opisanej sytuacji nie jest możliwe nawiązanie drugiego stosunku pracy na podstawie mianowania.

9. Czy każde ponowne zatrudnienie osoby, która otrzymała wcześniej mianowanie w służbie cywilnej powinno nastąpić, zgodnie z art. 35 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej, na podstawie mianowania?
Nie. W sytuacji, kiedy poprzednie zatrudnienie urzędnika służby cywilnej ustało w związku z odmową złożenia ślubowania (art. 70 pkt 1 ustawy o służbie cywilnej), dwukrotną negatywną oceną okresową (art. art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie cywilnej), utratą nieposzlakowanej opinii (art. art. 71 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie cywilnej), rozwiązaniem stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika (art. 71 ust. 7 ustawy o służbie cywilnej) lub orzeczeniem kary dyscyplinarnej o wydaleniu ze służby cywilnej (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy o służbie cywilnej) ponowne zatrudnienie osoby, która otrzymała wcześniej mianowanie w służbie cywilnej nie może nastąpić na podstawie mianowania.

10. Czy w razie wyłonienia w naborze jako najlepszego kandydata członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego w innym urzędzie musi on rozwiązać stosunek pracy w dotychczasowym miejscu pracy i nawiązać nowy stosunek pracy w nowym urzędzie?
Nie ma takiej konieczności. W takiej sytuacji możliwe jest również dokonanie przeniesienia zgodnie z art. 64 ustawy o służbie cywilnej.

11. Czy istnieje możliwość przeniesienia członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu na podstawie art. 64 ustawy o służbie cywilnej w sytuacji gdy dyrektor generalny urzędu, w którym dotychczas jest on zatrudniony nie wyraża zgody na przeniesienie?
Zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej przeniesienia dokonuje dyrektor generalny urzędu, w którym członek korpusu służby cywilnej ma być zatrudniony, w porozumieniu z dyrektorem generalnym urzędu, w którym dotychczas jest zatrudniony. Zwrot „w porozumieniu” należy interpretować jako konieczność osiągnięcia konsensusu co do przeniesienia. Zatem w omawianej sytuacji nie będzie możliwe przeniesienia na podstawie art. 64 ustawy o służbie cywilnej.

12. Co się dzieje z aktami osobowymi pracownika, który jest przenoszony do innego urzędu?
Zgodnie z art. 75 ustawy o służbie cywilnej w razie przeniesienia członka korpusu służby cywilnej do innego urzędu jego akta osobowe wraz z pozostałą dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy przekazuje się do urzędu, w którym członek korpusu służby cywilnej ma być zatrudniony.

13. Kiedy Szef Służby Cywilnej przenosi urzędnika służby cywilnej w trybie art. 66 ustawy o służbie cywilnej?
Zgodnie z art. 66 ustawy o służbie cywilnej w razie likwidacji urzędu, w którym urzędnik służby cywilnej wykonuje pracę lub reorganizacji tego urzędu w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej Szef Służby Cywilnej przenosi go do innego urzędu w tej samej lub innej miejscowości oraz zobowiązuje dyrektora generalnego tego urzędu do wyznaczenia urzędnikowi służby cywilnej stanowiska, uwzględniając jego przygotowanie zawodowe. Podstawą do przeniesienia urzędnika służby cywilnej w trybie art. 66 ustawy o służbie cywilnej jest likwidacja urzędu lub taka reorganizacja, która uniemożliwia dalsze zatrudnienie urzędnika służby cywilnej w danym urzędzie.

14. Jak należy interpretować pojęcia „interes służby cywilnej” oraz „szczególny interes służby cywilnej” określone a art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o służbie cywilnej?
W myśl art. 63 ust. 1 ustawy jeżeli przemawia za tym interes służby cywilnej, Szef Służby Cywilnej może przenieść urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w tej samej miejscowości. Dokonując takiego przeniesienia, Szef Służby Cywilnej musi mieć na uwadze, że powinno ono być dokonane z uwzględnieniem interesu służby cywilnej. Dokonanie przeniesienia na podstawie wskazanego wyżej przepisu może nastąpić gdy przeniesienie urzędnika jest szczególnie ważne dla wykonywania zadań statutowych urzędu przyjmującego, w szczególności biorąc pod uwagę zawodowe, rzetelne, bezstronne i politycznie neutralne wykonywanie jego zadań. Brak przeniesienia mógłby zagrozić prawidłowej realizacji zadań.

Natomiast przepis art. 63 ust. 2 ustawy przyznaje Szefowi Służby Cywilnej uprawnienie do przeniesienia urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w innej miejscowości, na okres nie dłuższy niż dwa lata, jeżeli przemawia za tym szczególny interes służby cywilnej. Przepis ten ma charakter fakultatywny, przy czym warunkiem jego zastosowania jest dokonanie przez Szefa Służby Cywilnej samodzielnej oceny, czy za ewentualnym przeniesieniem urzędnika przemawia szczególny interes służby cywilnej. Ze względu na to, że przeniesienie urzędnika służby cywilnej na podstawie tego przepisu nie jest uwarunkowane jedynie istnieniem interesu służby cywilnej, ale musi być to interes szczególny, a ponadto ograniczony jest czas przeniesienia oraz dopuszczalność wielokrotnego korzystania z tego prawa wobec tej samej osoby, należy uznać, iż wskazany przepis powinien być wykorzystywany tylko w wyjątkowych przypadkach, przy czym konieczne jest zawsze wnikliwe rozważenie zasadności dokonania przeniesienia.

15. Czy z pracownikiem służby cywilnej można rozwiązać stosunek pracy na podstawie art. 52 Kodeksu pracy?
Zgodnie z art. 3 ustawy o służbie cywilnej w skład korpusu służby cywilnej wchodzą pracownicy służby cywilnej, czyli osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę zgodnie z zasadami określonymi w ustawie oraz urzędnicy służby cywilnej, którzy zatrudnieni są na podstawie mianowania zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. Przepisy ustawy o służbie cywilnej określają zasady dostępu do tej służby, zasady jej organizacji, funkcjonowania i rozwoju, w tym regulują kwestie nawiązania stosunku pracy w służbie cywilnej, a także niektóre sytuacje związane z jego zmianą i ustaniem. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej w sprawach wynikających ze stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. W rozdziale piątym ustawy o służbie cywilnej zostały szczegółowo uregulowane kwestie zmiany i ustania stosunku pracy urzędnika służby cywilnej, natomiast przepisy ustawy nie normują zasad zmiany i ustania stosunku pracy pracownika służby cywilnej. Brak regulacji w tym zakresie, w oparciu o wspomniany powyżej art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej, mógłby wskazywać na dopuszczalność stosowania do pracownika służby cywilnej przepisów Kodeksu pracy normujących różne tryby ustania stosunku pracy, w tym także art. 52 Kp, dającego podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Sprawa ta nie jest jednak oczywista ze względu na rozdział dziewiąty ustawy o służbie cywilnej poświęcony odpowiedzialności dyscyplinarnej członka korpusu służby cywilnej, czyli także pracownika służby cywilnej.

W przedmiotowym zakresie wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy.

W wyroku z dnia 4 marca 2008 r. (II PK 177/07), w zakresie obowiązywania ustawy o służbie cywilnej z 1998 r., Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro jedną z kar dyscyplinarnych jest wydalenie z pracy w urzędzie, powodujące wygaśnięcie stosunku pracy, to zakończenie stosunku pracy z powodu zawinionego naruszenia wymienionych w ustawie obowiązków przez pracownika służby cywilnej może nastąpić tylko w wyniku dyscyplinarnego wydalenia z pracy, a nie wypowiedzenia stosunku pracy. W tym samym judykacie Sąd Najwyższy podkreślił jednocześnie, że niezrozumiałe byłoby pozostawienie swobodnemu uznaniu dyrektora generalnego urzędu decyzji, czy z powodu naruszenia obowiązków członka korpusu służby cywilnej zakończyć z pracownikiem stosunek pracy w drodze wypowiedzenia, czy skierować sprawę na drogę postępowania dyscyplinarnego. W takich przypadkach, zdaniem Sądu Najwyższego, musi być stosowana jednolita procedura, czego wymaga zarówno wzgląd na przejrzystość działań urzędu, jako publicznego pracodawcy, jak i zasada równego traktowania pracowników.

Analogiczne do powyższych wnioski, również w zakresie obowiązywania ustawy o służbie cywilnej z 1998 r., Sąd Najwyższy zawarł w wyroku z dnia 11 marca 2008 r. (II PK 193/07), uzupełniając jednocześnie, że gdyby dopuścić możliwość swobodnego uznania przez pracodawcę (dyrektora generalnego urzędu), czy wszcząć w stosunku do pracownika służby cywilnej postępowanie dyscyplinarne, które może ewentualnie doprowadzić do wydalenia z pracy w urzędzie, czy też bezpośrednio rozwiązać z takim pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia, to okazałoby się, że pracownik ten znajduje się w sytuacji gorszej m.in. w stosunku do urzędników służby cywilnej, wobec których w kwestii trybu, sposobu i przyczyn rozwiązania stosunku pracy stosuje się wyłącznie przepisy ustawy o służbie cywilnej, a zatem nie można do nich stosować art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

W kolejnym wyroku z dnia 7 kwietnia 2010 r. (I PK 206/09) Sąd Najwyższy, w zakresie obowiązywania ustawy z 2006 r., podzielił dictum tego Sądu wyrażone we wspomnianych powyżej wyrokach zarówno z dnia 4 marca 2008 r. (II PK 177/07), jak i z dnia 11 marca 2008 r. (II PK 193/07). Ponadto, Sąd Najwyższy zauważył, że skoro odpowiedzialność dyscyplinarna ustanowiona została w kolejnych ustawach o służbie cywilnej (począwszy od ustawy z 1998 r., a skończywszy na obecnie obowiązującej ustawie z 2008 r.) dla ogółu członków korpusu służby cywilnej, a więc także dla pracowników służby cywilnej, to należy przyjąć, że poddanie tej odpowiedzialności danej grupy pracowników oznacza wyłączenie stosowania sankcji za naruszenie obowiązków pracowniczych przewidzianych w Kodeksie pracy, w tym zwłaszcza rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na mocy jego art. 52. Szczególnego podkreślenia wymaga, że zdaniem Sądu Najwyższego prezentowana przez niego wykładnia jest również aktualna pod rządami ustawy o służbie cywilnej z 2008 r.

Zaprezentowana powyżej linia orzecznicza Sądu Najwyższego została nieco zmodyfikowana w wyroku z dnia 15 marca 2011 r. (I PK 192/10), wydanym pod rządami ustawy o służbie cywilnej z 2008 r. Należy zauważyć, że w sprawie tej chodziło jednak o inny od dotychczasowych stan faktyczny, tj. skazanie pracownika służby cywilnej za przestępstwo z art. 178a § 1 (prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) i wymierzenie mu kary grzywny, a także orzeczenie środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres roku. Powyższe skutkowało rozwiązaniem stosunku pracy z tym pracownikiem na zasadzie art. 52 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy w związku z art. 4 pkt 3 i art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej, uzasadniając to popełnieniem przestępstwa umyślnego uniemożliwiającego zatrudnienie na dotychczasowym stanowisku. Wobec zaistnienia takiego stanu faktycznego Sąd Najwyższy zauważył, że czyn, którego dokonał pracownik służby cywilnej, nie pozwalał mu na objęcie i na piastowanie stanowiska. Rygory selekcyjne zamieszczone w art. 4 ustawy o służbie cywilnej z 2008 r. wskazują, że w służbie cywilnej nie może być zatrudniona osoba skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Jak wyraźnie zaakcentował Sąd Najwyższy pracownik służby cywilnej został skazany za takie przestępstwo, utracił wobec tego podstawę prawną dla uzyskania pierwotnie statusu członka korpusu służby cywilnej. W konsekwencji Sąd Najwyższy doszedł do wniosku o konieczności rozwiązania stosunku pracy w przypadku utraty przez pracownika służby cywilnej przymiotów zamieszczonych w rygorach selekcyjnych. Z uwagi na fakt, iż sprawa ta nie została unormowana w pragmatyce służbowej, należy stosować w tym zakresie przepisy Kodeksu pracy o rozwiązaniu stosunku pracy.

W oparciu o powyższe możemy mówić o spójnej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. Wynika z niej generalny wniosek o dopuszczalności stosowania art. 52 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy wobec pracownika służby cywilnej oraz niedopuszczalności stosowania wobec tej samej kategorii członka korpusu służby cywilnej art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Odmienny od powyższego wniosek można wyprowadzić z innych orzeczeń Sądu Najwyższego. Co prawda chodzi w nich o rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem z pracownikiem służby cywilnej, to jednak mają one istotne znaczenie także z punktu widzenia możliwości zastosowania wobec niego art. 52 § 1 Kodeksu pracy.

W wyroku z dnia 19 kwietnia 2012 r. (II PK 203/11) Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że do członka korpusu służby cywilnej będącego pracownikiem służby cywilnej stosuje się przepisy Kodeksu pracy dotyczące rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, nawet wtedy, gdy przyczynę wypowiedzenia stanowiłoby naruszenie przez pracownika służby cywilnej obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Na poparcie tej tezy Sąd Najwyższy odwołał się do poglądów wyrażonych w innym wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. (I PK 36/10). Podniesiono, że w stosunkach pracy wprost podlegających Kodeksowi pracy nie jest kwestionowane prawo pracodawcy do wypowiedzenia umowy o pracę z przyczyn, które mogłyby stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracodawca jest dysponentem przysługujących mu uprawnień i może wybrać takie, które równocześnie odpowiada jego interesowi i jest korzystne dla pracownika. Nie jest więc ani nieuzasadnione, ani nie narusza przepisów o wypowiadaniu umów o pracę wypowiedzenie umowy z przyczyn rzeczywiście zaistniałych i ujawnionych w wypowiedzeniu, choćby chodziło o ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych. Według tego Sądu Najwyższego wątpliwości budzi samo przyjęcie, iż w stosunku do pracowników służby cywilnej, dla których źródłem zatrudnienia jest umowa o pracę, pracodawca musi się posłużyć sankcją dyscyplinarnego wydalenia z pracy w urzędzie, bez możliwości skorzystania z wypowiedzenia umowy o pracę. To ostatnie byłoby przecież dla pracownika korzystniejszą formą rozwiązania stosunku pracy niż wydalenie z pracy w urzędzie, które powoduje nie tylko wygaśnięcie stosunku pracy, ale także zakaz ubiegania się o zatrudnienie w służbie cywilnej przez okres pięciu lat. Ponadto, w tym samym uzasadnieniu zauważono, że regulacja zawarta w ustawie o służbie cywilnej nie jest regulacją, której przesłanki, funkcja i skutki prawne byłyby na tyle podobne do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, że można by przyjmować, iż wyłącza ona sens i celowość regulacji kodeksowej, dotyczącej przecież czegoś innego. W końcu skonkludowano, że milczenie ustawy o służbie cywilnej w zakresie rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem służby cywilnej, przemawia za uznaniem tej problematyki za nieuregulowaną bezpośrednio w ustawie. Oznacza to, zgodnie z art. 9 ust. 1 tej ustawy, zastosowanie – inaczej niż wobec urzędników służby cywilnej – regulacji przewidzianej w Kodeksie pracy. Nie ma przekonujących racji przemawiających za odmienną wykładnią, gdyż prowadziłaby ona do rozszerzenia stabilizacji zatrudnionych na podstawie umowy w porównaniu ze stabilizacją zatrudnienia pracowników mianowanych.

Zaprezentowane orzecznictwo Sądu Najwyższego nie daje jednoznacznej odpowiedzi w kwestii możliwości stosowania wobec pracownika służby cywilnej art. 52 § 1 Kodeksu pracy bez przeprowadzania wobec niego postępowania dyscyplinarnego w rozumieniu ustawy o służbie cywilnej, tym bardziej, że każdy z tych wyroków został wydany w oparciu o konkretny stan faktyczny. Wobec takiego stanu rzeczy, to poszczególni dyrektorzy generalni urzędów (dokonujący czynności z zakresu prawa pracy wobec osób zatrudnionych w urzędzie, w tym związanych z nawiązaniem, trwaniem i ustaniem stosunku pracy) muszą zdecydować o formie odpowiedzialności pracownika służby cywilnej, który dopuścił się naruszenia obowiązków pracowniczych. Podejmując tę decyzję powinni brać pod uwagę przede wszystkim zaistniałe w konkretnej sprawie okoliczności. Odpowiedzialność za dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy wobec osób zatrudnionych w urzędzie, w tym również w przypadku ewentualnego sporu sądowego, spoczywa wyłącznie na dyrektorach generalnych urzędów.