Odpowiedzialność dyscyplinarna

Przedstawiając poniższe wyjaśnienia Departament Służby Cywilnej uprzejmie informuje, że podmiotem odpowiedzialnym za dokonywanie czynności ze stosunku pracy wobec osób zatrudnionych w danym urzędzie, stosowanie prawa i dokonywanie jego wykładni jest pracodawca. W związku z powyższym wyjaśnienia Departamentu Służby Cywilnej mają charakter opinii, a nie wiążącej wykładni prawa. W razie sporu dotyczącego stosunku pracy, jedynie sąd pracy jest uprawniony do jego wiążącego rozstrzygnięcia.

 

 

1. Czy do członków korpusu służby cywilnej można stosować przepisy dotyczące odpowiedzialności porządkowej przewidzianej w Kodeksie pracy?
 

2. Czy istnieje możliwość wcześniejszego zakończenia kadencji komisji dyscyplinarnej, czy obowiązujące przepisy umożliwiają łączenie istniejących komisji dyscyplinarnych albo dołączanie się urzędu do już funkcjonującej komisji dyscyplinarnej?
 

3. Czy obwiniony ma prawo do usprawiedliwionej nieobecności w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w związku z jego uczestnictwem w rozprawie?
 

4. Czy dopuszczalne jest przesłuchanie świadka w postępowaniu dyscyplinarnym za pomocą urządzeń umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość?
 

5. Jak wykonać wobec urzędnika służby cywilnej karę określoną w art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej, tj. obniżenie wymagrodzenia zasadnicznego, nie więcej niż o 25% - przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy?
 

6. Czy istnieje możliwość prowadzenia rozprawy z użyciem systemu wideokonferencji przekazującego obraz i dźwięk w czasie rzeczywistym?
 

 

 

1. Czy do członków korpusu służby cywilnej można stosować przepisy dotyczące odpowiedzialności porządkowej przewidzianej w Kodeksie pracy?

Nie. Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej za naruszenie obowiązków członkowie korpusu służby cywilnej odpowiadają dyscyplinarnie. Wprowadzenie odpowiedzialności dyscyplinarnej członka korpusu służby cywilnej oznacza, że nie ponosi on odpowiedzialności porządkowej przewidzianej w Kodeksie pracy.

 

2. Czy istnieje możliwość wcześniejszego zakończenia kadencji komisji dyscyplinarnej, czy obowiązujące przepisy umożliwiają łączenie istniejących komisji dyscyplinarnych albo dołączanie się urzędu do już funkcjonującej komisji dyscyplinarnej?

Przepisy ustawy o służbie cywilnej oraz aktów wykonawczych do tej ustawy nie przewidują możliwości wcześniejszego zakończenia kadencji komisji dyscyplinarnej, połączenia funkcjonujących komisji dyscyplinarnych we wspólną komisje dyscyplinarną, ani też dołączenia urzędu do istniejącej wspólnej komisji dyscyplinarnej. Zgodnie z art. 117 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej komisję dyscyplinarną, w liczbie co najmniej 10 członków, powołuje się na okres 4 lat. Wydane na podstawie ustawy rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej - określające m.in. warunki powoływania i odwoływania członków komisji dyscyplinarnej oraz sposób dokonywania zmian w składzie komisji dyscyplinarnej - zgodnie z § 5 ust. 1  dopuszcza jedynie uzupełnienie składu komisji dyscyplinarnej w przypadku odwołania jej członka przed upływem kadencji.

Dyspozycja § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia określa jedynie wymagania, jakie powinna spełniać osoba powołana w skład komisji dyscyplinarnej, nie określając jednocześnie możliwego momentu jej powołania – gdyż ten określony jest w art. 117 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej (początek kadencji) oraz w § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia (konieczność uzupełnienia składu).

Dyrektor generalny urzędu ma zatem swobodę w kształtowaniu składu komisji dyscyplinarnej tylko w momencie jej powołania, natomiast później związany jest 4-letnim, ustawowym okresem jej kadencji, w trakcie którego może jedynie dokonywać zmiany, o której mowa w § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia – tj. za każdego odwołanego członka komisji dyscyplinarnej może wprowadzić do jej składu tylko jedną nową osobę, która także musi spełniać wymagania określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

 

3. Czy obwiniony ma prawo do usprawiedliwionej nieobecności w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w związku z jego uczestnictwem w rozprawie?

Odnosząc się do kwestii usprawiedliwionej nieobecności w pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w związku z uczestnictwem obwinionego w rozprawie należy wskazać, że przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej członka korpusu służby cywilnej – zarówno ustawa o służbie cywilnej, jak i rozporządzenie w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej – nie regulują wprost kwestii zwolnień od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie komisji dyscyplinarnej.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy. Ponieważ kwestia ewentualnego zwolnienia od pracy (lub usprawiedliwienia) członka korpusu służby cywilnej obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym nie została uregulowana w wymienionych wyżej przepisach w sprawie tej odpowiednie zastosowanie znajdą przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 60, poz. 281, ze zm.). W myśl § 6 ww. rozporządzenia, pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie m.in. sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia. Mimo, że postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem sądowym lub w sprawach o wykroczenia, a odrębnym swoistym rodzajem postępowania związanym ze stosunkiem pracy, zasadne wydaje się zastosowanie powołanego wyżej przepisu. Odmienna praktyka, tj. niezaliczenie do czasu pracy, czasu poświęconego na udział w postępowaniu (wszczętym przez pracodawcę) przez obwinionego, a w związku z tym utrata uprawnień wynikających ze świadczenia pracy oznaczałaby niekonsekwencję pracodawcy, a dla obwinionego dodatkową dolegliwość (karę) nieprzewidzianą w katalogu kar (art. 114 i 115 ustawy o służbie cywilnej).

 

4. Czy dopuszczalne jest przesłuchanie świadka w postępowaniu dyscyplinarnym za pomocą urządzeń umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość?

Przepisy rozporządzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej nie regulują wprost kwestii przesłuchiwania świadków za pomocą urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość. Tym niemniej wskazać należy na § 21 ust. 2 ww. rozporządzenia, który umożliwia w sytuacji, gdy świadek nie może stawić się z powodu przeszkody zbyt trudnej do usunięcia (a z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku świadka przebywającego np. na placówce zagranicznej) jego przesłuchanie przez wyznaczonego członka składu orzekającego. Rozporządzenie nie określa natomiast, w jakiej formie to przesłuchanie ma się odbyć – domyślną formą takiego przesłuchania będzie zapewne udanie się przez wyznaczonego członka składu orzekającego do miejsca przebywania świadka (np. do szpitala), co wydaje się nie wyklucza także odbycia takiego przesłuchania np. w formie telekonferencji.

Wskazać należy w tym przypadku na istotną różnicę pomiędzy przesłuchaniem na odległość odbywanym w trybie § 21 ust. 2, a ewentualnie przeprowadzanym na rozprawie.W przypadku odbycia takiego przesłuchania na rozprawie konieczne byłoby bowiem zachowanie pozostałych regulacji dotyczących rozprawy dyscyplinarnej np. zawiadamiania świadków, usprawiedliwiania nieobecności, odraczania rozprawy itp. W przypadku przesłuchania odbywanego w trybie § 21 ust. 2 mogłoby się ono odbyć w dowolnym czasie przed rozprawą (należy jedynie pamiętać o umożliwieniu uczestnictwa zainteresowanym stronom), a na rozprawie następowałoby jedynie odczytanie tak odebranych zeznań przez wyznaczonego członka składu orzekającego.

Ponadto wskazać należy na § 22 ust. 1 ww. rozporządzenia, który nakazuje komisji dyscyplinarnej wyczerpująco zebrać i wszechstronnie rozpatrzyć materiał dowodowy. W przypadku gdyby orzeczenie zapadło bez rozpatrzenia dowodu w postaci zeznań jednego ze świadków powołanych przez stronę mogłoby to stanowić podstawę zarzutu odwoławczego oraz de facto powodowałoby ograniczenie prawa obwinionego do obrony.

Wobec braku precyzyjnych uregulowań tego zagadnienia mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której to przewodniczący składu orzekającego musi w każdym konkretnym przypadku rozważyć i ocenić konieczność sięgnięcia po dowód w postaci zeznań świadka odebranych przy użyciu urządzeń technicznych. Pamiętać należy jednocześnie, że takie działanie lub zaniechanie przewodniczącego składu orzekającego będzie, w przypadku złożenia odwołania, każdorazowo indywidualnie oceniane przez Wyższą Komisję Dyscyplinarną Służby Cywilnej.

Nałożony na komisję dyscyplinarną obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy przed wydaniem orzeczenia oraz konieczność zapewnienia obwinionemu pełnego prawa do obrony przemawiają za zastosowaniem wykładni celowościowej obowiązujących przepisów, co umożliwi (w wyjątkowych przypadkach) zastosowanie urządzeń technicznych do przeprowadzenia przesłuchania na odległość.

Otwartą pozostaje kwestia prawidłowej identyfikacji świadka w przypadku przesłuchania za pomocą urządzeń transmitujących obraz i dźwięk. Natomiast jako nieprawidłowe należy uznać przesłuchanie za pomocą urządzenia przekazującego tylko dźwięk – brak obrazu uniemożliwia bowiem prawidłową identyfikację świadka.

 

5. Jak wykonać wobec urzędnika służby cywilnej karę określoną w art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej, tj. obniżenie wynagrodzenia zasadnicznego, nie więcej niż o 25% - przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy?

Zgodnie z art. 85 ust. 2 ustawy o służbie cywilnej, wynagrodzenie urzędnika służby cywilnej składa się z wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego dla zajmowanego stanowiska pracy, dodatku za wieloletnią pracę w służbie cywilnej oraz dodatku służby cywilnej z tytułu posiadanego stopnia służbowego. W myśl art. 87 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej, wynagrodzenie zasadnicze przewidziane dla zajmowanego stanowiska pracy oraz dodatek służby cywilnej z tytułu posiadanego stopnia służbowego ustala się z zastosowaniem mnożników kwoty bazowej, której wysokość ustaloną według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa.

Natomiast stosownie do art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej, karą dyscyplinarną stosowaną wobec urzędnika służby cywilnej jest obniżenie wynagrodzenia zasadniczego, nie więcej niż o 25 % - przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. O wysokości kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej orzeka, w granicach określonych w tym przepisie, komisja dyscyplinarna.

W opinii Departamentu Służby Cywilnej wykonanie przez dyrektora generalnego urzędu kary dyscyplinarnej określonej w art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej polega na obniżeniu wynagrodzenia zasadniczego urzędnika służby cywilnej o procentową wysokość wskazaną w prawomocnym orzeczeniu komisji dyscyplinarnej, na okres wskazany w tym orzeczeniu. Ustalenie obniżonego wynagrodzenia zasadniczego powinno zostać dokonane zgodnie z zasadami ustalania wynagrodzenia zasadniczego członka korpusu służby cywilnej, określonymi w ustawie o służbie cywilnej. Jak wskazano wyżej, wynagrodzenie zasadnicze członka korpusu służby cywilnej ustala się z zastosowaniem mnożnika kwoty bazowej (art. 87 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej). Brak jest natomiast podstaw formalno-prawnych do obniżenia na podstawie prawomocnego orzeczenia kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 114 ust. 1 pkt 4, dodatku służby cywilnej z tytułu posiadanego przez urzędnika służby cywilnej stopnia służbowego.

Należy ponadto zauważyć, że kara obniżenia wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa art. 114 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej, nie jest równoznaczna z karą pieniężną przewidzianą w przepisach Kodeksu pracy. Dlatego też jej wykonanie nie może przybrać formy potrącenia z wynagrodzenia, określonego w art. 87 Kodeksu pracy.

 

6. Czy istnieje możliwość prowadzenia rozprawy z użyciem systemu wideokonferencji przekazującego obraz i dźwięk w czasie rzeczywistym?

Zgodnie z art. 126 ust. 3 ustawy o służbie cywilnej komisja dysycplinarna wydaje orzeczenie po przeprowadzeniu rozprawy, w toku której wysłuchuje m.in. obwinionego.

Z kolei § 17 ust. 1 rozporządzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w służbie cywilnej stanowi, że na rozprawę wzywa się strony.

Użycie przez prawodawcę w tym przepisie tak kategorycznego stwierdzenia nie jest przypadkowe. Wskazuje on na obowiązek stawiennictwa stron na rozprawie. Mając na uwadze, że jedną z nich jest obwiniony, obowiązek ten dotyczy również jego. Z tego powodu ten sam prawodawca przewidział konieczność odroczenia przez komisję dyscyplinarną rozprawy w przypadku m.in. usprawiedliwionego niestawiennictwa obwinionego (§ 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Gdyby zamiarem prawodawcy było dopuszczenie możliwości rozpoznania sprawy pod nieobecność obwinionego (stawiennictwo obwinionego na rozprawie nie byłoby obowiązkowe), wówczas nie wprowadziłby do ustawy i rozporządzenia kategorii usprawiedliwionego i nieusprawiedliwionego niestawiennictwa obwinionego na rozprawie (odpowiednio § 24 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia oraz art. 126 ust. 4 ustawy). Takie rozwiązanie naruszałoby jednak jedną z podstawowych zasad postępowania dyscyplinarnego, tj. prawo obwinionego do obrony.

Sytuacja stron w opisywanym zakresie różni się od sytuacji chociażby świadka. Co prawda w przypadku świadka ustawa i rozporządzenie również nie przewidują expressis verbis możliwości przesłuchania za pomocą urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość, to jednak wskazać należy na § 21 ust. 2 rozporządzenia, który dopuszcza przesłuchanie świadka przez wyznaczonego członka składu orzekającego, gdy ten nie może stawić się na rozprawie z powodu przeszkody zbyt trudnej do usunięcia. Taka redakcja przepisu nie pozostawia wątpliwości, że świadek może zostać przesłuchany w miejscu jego przebywania. Jak się wydaje, nie wyklucza to również przesłuchania z użyciem systemu wideokonferencji przekazującego obraz i dźwięk w czasie rzeczywistym. Zatem, stawiennictwo świadka na rozprawie, w przeciwieństwie do stron, nie jest obowiązkowe.

W świetle powyższych przepisów, mając na uwadze przede wszystkim obowiązek stawiennictwa na rozprawie, nie jest możliwy udział obwinionego w rozprawie poprzez system wideokonferencji przekazujący obraz i dźwięk w czasie rzeczywistym.