Wyższe stanowiska w służbie cywilnej

Uwaga! Wyjaśnienia Departamentu Służby Cywilnej mają charakter opinii, a nie wiążącej wykładni prawa. To pracodawca odpowiada za realizację czynności wynikających ze stosunku pracy oraz stosowanie i wykładnię prawa w tym zakresie. Spory dotyczące stosunku pracy rozstrzyga sąd pracy.

1. Jak rozumieć wymóg dotyczący nieskazania prawomocnym wyrokiem orzekającym zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi?

2. Czy można zatrudnić tzw. „p.o.” na wyższym stanowisku w służbie cywilnej?

3. Czy powołanie na wyższe stanowisko w służbie cywilnej może być poprzedzone konkursem? 

4. Czy urlop bezpłatny jest udzielany na wniosek osoby powołanej na wyższe stanowisko w służbie cywilnej czy też „z urzędu”?

5. Czy do okresu zatrudnienia, od którego zależy długość wypowiedzenia stosunku pracy z powołania, wlicza się poprzedzający powołanie okres zatrudnienia u tego samego pracodawcy?

6. Jak rozumieć „rezygnację” osoby powołanej na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

7. Czy do okresu, od którego zależy długość wypowiedzenia, można zaliczyć okres zatrudnienia w innym urzędzie, który udzielił urlopu bezpłatnego na czas powołania na wyższe stanowisko?

8. Czy pracownik odwołany z wyższego stanowiska w służbie cywilnej ma obowiązek pracować w okresie wypowiedzenia?

9. Kiedy kończy się urlop bezpłatny udzielony na czas powołania na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

10. Czy osobę odwołaną z wyższego stanowiska, która przed powołaniem nie była pracownikiem lub urzędnikiem służby cywilnej, można zatrudnić bez naboru na stanowisku pracy w służbie cywilnej, które nie jest wyższym stanowiskiem?

11. Czy osobie odwołanej z wyższego stanowiska trzeba wydać świadectwo pracy?

12. Czy po zakończeniu urlopu bezpłatnego udzielonego na czas powołania na wyższe stanowisko dyrektor generalny urzędu ma obowiązek wyznaczyć odwołanemu stanowisko pracy?

13. Czy pracownik może odmówić objęcia stanowiska wyznaczonego po zakończeniu urlopu bezpłatnego udzielonego na czas powołania na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

 

1. Jak rozumieć wymóg dotyczący nieskazania prawomocnym wyrokiem orzekającym zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi?*

Wymóg ten oznacza, że na wyższym stanowisku w służbie cywilnej nie można zatrudnić osoby, wobec której sąd orzekł zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej (jako jeden ze środków karnych przewidzianych Kodeksem karnym**). Jednak nie obejmuje to osób, które zostały ukarane zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi na podstawie ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych***. Takie osoby mogą objąć wyższe stanowisko, ale nie każde. Ukaranie zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi wyklucza, przez czas określony w orzeczeniu o ukaraniu, możliwość pełnienia funkcji kierownika, zastępcy kierownika lub dyrektora generalnego, głównego księgowego lub zastępcy głównego księgowego oraz kierownika lub zastępcy kierownika komórki bezpośrednio odpowiedzialnej za wykonywanie budżetu lub planu finansowego w jednostce sektora finansów publicznych.

* art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889)

** art. 39 pkt 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137, z późn. zm.)

*** art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1311)

2. Czy można zatrudnić tzw. „p.o.” na wyższym stanowisku w służbie cywilnej?

Nie, ponieważ ten sposób zatrudnienia na wyższym stanowisku nie jest przewidziany w ustawie o służbie cywilnej. Ustawa dopuszcza jedynie zatrudnienie na podstawie powołania albo możliwość zajmowania tego stanowiska przez osoby oddelegowane*.

Inaczej sytuacja wygląda, gdy dyrektor generalny urzędu powierza osobie zadania przypisane do wyższego stanowiska do czasu obsadzenia tego stanowiska w drodze powołania. Jest to postępowanie, które zmierza do zapewnienia funkcjonowania i ciągłości pracy urzędu (co jest kluczowym zadaniem dyrektora generalnego urzędu) i nie prowadzi do nawiązania innego stosunku pracy.

* art. 2 ust. 3 i art. 53a ust. 1 – 4a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889).

3. Czy powołanie na wyższe stanowisko w służbie cywilnej może być poprzedzone konkursem? 

Tak, ale nie ma takiego obowiązku. Kwestii tej nie reguluje ustawa o służbie cywilnej, ale dopuszcza ją Kodeks pracy*.

* art.68¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).

4. Czy urlop bezpłatny jest udzielany na wniosek osoby powołanej na wyższe stanowisko w służbie cywilnej czy też „z urzędu”?

Ustawa o służbie cywilnej nie wymaga wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego*. Jednak dyrektor generalny urzędu przed udzieleniem tego urlopu powinien upewnić się, że jego pracownik został powołany na wyższe stanowisko w służbie cywilnej. Informacja ta może pochodzić od samego powołanego, jak i od pracodawcy, który go powołał. W przypadku powoływania na wyższe stanowisko w tym samym urzędzie, dyrektor generalny może udzielić urlopu bezpłatnego bez żadnej inicjatywy ze strony pracownika.

* art. 53a ust. 6 – 8 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889).

5. Czy do okresu zatrudnienia, od którego zależy długość wypowiedzenia stosunku pracy z powołania, wlicza się poprzedzający powołanie okres zatrudnienia u tego samego pracodawcy?

Tak. Okres zatrudnienia sprzed powołania na wyższe stanowisko w służbie cywilnej oraz okres powołania na to stanowisko w tym samym urzędzie powinny zostać wliczone do okresu zatrudnienia, od którego zależy długość wypowiedzenia stosunku pracy z powołania na wyższe stanowisko.

Trzeba też pamiętać o uwzględnieniu ewentualnych okresów zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli urząd jest następcą prawnym w zakresie stosunków pracy*. Dotyczy to szczególnie osób, które zostały przeniesione z innego urzędu na podstawie ustawy o służbie cywilnej.

* art. 36 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).

6. Jak rozumieć „rezygnację” osoby powołanej na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

Zależy to od treści oświadczenia woli pracownika, który złożył „rezygnację”. Może być ono potraktowane jako wypowiedzenie przez pracownika stosunku pracy z powołania. Może też oznaczać zachętę pracodawcy, aby ten odwołał pracownika za wypowiedzeniem. W obu przypadkach stosunek pracy rozwiąże się po upływie wypowiedzenia. Trzecią możliwością jest uznanie „rezygnacji” za propozycję zawarcia porozumienia o rozwiązaniu stosunku pracy. Wówczas stosunek pracy rozwiąże się z dniem wskazanym w takim porozumieniu.

7. Czy do okresu, od którego zależy długość wypowiedzenia, można zaliczyć okres zatrudnienia w innym urzędzie, który udzielił urlopu bezpłatnego na czas powołania na wyższe stanowisko?

Nie. Zasadą na gruncie prawa pracy jest to, że okres wypowiedzenia jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy*. Kodeks pracy przewiduje wyjątki od tej reguły. Dotyczą one sytuacji, w których zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (art. 23¹ Kp), a także w innych przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez poprzedniego pracodawcę**. Wyjątki te nie obejmują jednak sytuacji, w której znajduje się pracownik korzystający z urlopu bezpłatnego udzielonego na czas powołania na wyższe stanowisko u innego pracodawcy. Dzieje się tak dlatego, że pracodawca, który powołuje na to stanowisko, nie staje się z mocy prawa następcą prawnym (stroną) dotychczasowego stosunku pracy na podstawie umowy o pracę albo mianowania w służbie cywilnej.

* art. 36 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.)

** art. 36 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).

8. Czy pracownik odwołany z wyższego stanowiska w służbie cywilnej ma obowiązek pracować w okresie wypowiedzenia?

Nie. Pracownik ten może świadczyć pracę, ale tylko, gdy się na to zgodzi albo sam to zaproponuje pracodawcy*. Bez względu na to czy będzie świadczył pracę, czy też nie, pracownikowi takiemu przez cały okres wypowiedzenia należy się wynagrodzenie w wysokości sprzed odwołania**.

* art. 71 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeksu pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.)

** art. 70 § 2 zd. drugie ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeksu pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).

9. Kiedy kończy się urlop bezpłatny udzielony na czas powołania na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

Urlop ten kończy się z upływem okresu wypowiedzenia stosunku pracy z powołania – jeżeli odwołanie było równoznaczne z wypowiedzeniem. Jeśli odwołanie nastąpiło bez wypowiedzenia, urlop bezpłatny kończy się wraz z odwołaniem. Przyczyny tego są następujące. Powołanie na wyższe stanowisko w służbie cywilnej jest równoznaczne z nawiązaniem stosunku pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy*. Oznacza to, że obejmuje ono cały okres, w jakim trwa stosunek pracy na podstawie powołania. Ten stosunek pracy rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia, jeżeli odwołanie było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę**. Jeżeli pracownika odwołano bez wypowiedzenia, stosunek pracy rozwiązuje się z dniem odwołania.

* art. 53a ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889)

** art. 32 § 2 w zw. z art. 70 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.).

10. Czy osobę odwołaną z wyższego stanowiska, która przed powołaniem nie była pracownikiem lub urzędnikiem służby cywilnej, można zatrudnić bez naboru na stanowisku pracy w służbie cywilnej, które nie jest wyższym stanowiskiem?

Nie, ponieważ w służbie cywilnej może być zatrudniona – co do zasady – tylko osoba, która wygrała otwarty i konkurencyjny nabór*. Wyjątki od tej reguły mogą być wprowadzone wyłącznie przepisem ustawowym. Przykładem tego są przepisy ustawy o służbie cywilnej, które dotyczą obsadzania wyższych stanowisk bez naboru, w drodze powołania** czy pierwsze zatrudnienie absolwentów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego***. Jednak nie ma wśród nich możliwości, o której mowa w pytaniu.

* art. 6 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889)

** rozdział 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889)

*** art. 39 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889).

11. Czy osobie odwołanej z wyższego stanowiska trzeba wydać świadectwo pracy?

Tak. Odwołanie (niezależnie od tego czy za wypowiedzeniem, czy też bez) prowadzi do rozwiązania stosunku pracy. Dlatego też pracodawca ma obowiązek niezwłocznie wydać świadectwo pracy, chyba że zamierza nawiązać kolejny stosunek pracy z odwołanym pracownikiem* (np. powołać na inne wyższe stanowisko). Jednak nawet w tym przypadku świadectwo pracy musi być wydane, jeśli zażąda tego pracownik**.

* art. 97 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.)

** art. 97 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1964 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, z późn. zm.)

12. Czy po zakończeniu urlopu bezpłatnego udzielonego na czas powołania na wyższe stanowisko dyrektor generalny urzędu ma obowiązek wyznaczyć odwołanemu stanowisko pracy?

Tak. Nie można uznać, że pracownik automatycznie wraca na stanowisko, które zajmował w dniu, w którym udzielono mu urlopu bezpłatnego. Dyrektor generalny musi wyznaczyć stanowisko w taki sposób, aby pracownik zgłaszający się do pracy po zakończeniu urlopu bezpłatnego mógł przystąpić do pracy na tym stanowisku. Wyznaczone stanowisko ma być zgodne z kwalifikacjami i umiejętnościami zawodowymi odwołanego pracownika*.

* art. 53a ust. 9 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. 2017 poz. 1889).

13. Czy pracownik może odmówić objęcia stanowiska wyznaczonego po zakończeniu urlopu bezpłatnego udzielonego na czas powołania na wyższe stanowisko w służbie cywilnej?

Wyznaczenie stanowiska jest jednostronną czynnością pracodawcy. A więc zgoda pracownika lub jej brak nie ma znaczenia. Jest to polecenie pracodawcy, któremu pracownik ma obowiązek się podporządkować i przystąpić do pracy na wyznaczonym stanowisku. Inaczej może to być uznane za naruszenie obowiązków pracowniczych, w szczególności podstawowego obowiązku, jakim jest świadczenie pracy.