Przegląd Służby Cywilnej

Dr hab. Jarosław Liberek: Dlaczego w urzędach dominuje styl urzędowy - streszczenie

Jarosław Liberek
Fundamentalną zasadą ogólną, która rządzi stylem kancelaryjno-urzędowym (i każdym innym stylem), jest zasada, którą można streścić w serii dobrze znanych pytań socjolingwistycznych: Kto mówi?, Do kogo mówi?, Jak mówi?, W jakiej sytuacji mówi?, Po co mówi? W związku z tematem referatu najistotniejsze jest pytanie trzecie. Aby na nie precyzyjnie odpowiedzieć, należy wyjaśnić, jakie są przyczyny ostatecznych decyzji komunikacyjnych podejmowanych w danej sytuacji przez tzw. szeregowego urzędnika.

Z moich wieloletnich doświadczeń wynika, że o wyborach komunikacyjnych pracownika urzędu decydują następujące czynniki:

  1. uzus środowiska macierzystego,
  2. teksty uznawane przez urzędnika (przez jakąś grupę urzędników) za wzorcowe i najbardziej funkcjonalne w procesie powielania,
  3. istniejące w danej dziedzinie teksty kanoniczne narzucające sposób redagowania,
  4. uzus środowiska niemacierzystego,
  5. stopień opanowania język ogólnego, w tym szczególnie normy wzorcowej,
  6. stopień znajomości opisów naukowych bądź popularnonaukowych języka ogólnego, w tym szczególnie normy wzorcowej,
  7. indywidualne poczucie poprawności językowej,
  8. indywidualne poczucie stosowności komunikacyjnej,
  9. inercja urzędnika,
  10. indywidualna maniera urzędnika,
  11. konieczność realizowania pseudofunkcjonalności.

Spośród wymienionych czynników najważniejszy jest uzus środowiska macierzystego. Dlatego tak ważne jest badanie tegoż uzusu i jego właściwe kształtowanie.

 

Autor tekstu

Autorem tekstu jest dr hab. Jaroslaw Liberek, adiunkt w Zakładzie Frazeologii i Kultury Języka Polskiego Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Urodził się 27 stycznia 1963 r. w Łobzie na Pomorzu Zachodnim. W latach 1983-1988 studiował polonistykę na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Obecnie jest adiunktem w Zakładzie Frazeologii i Kultury Języka Polskiego UAM.

W pracy naukowej koncentruje się na frazeologii polskiej (jest między innymi współautorem kilku słowników frazeologicznych), kulturze komunikacji, języku prasy i polityki oraz problemie agresji werbalnej. Opublikował z tego zakresu kilkaset prac. Prowadzi też działalność popularnonaukową, udzielając na łamach prasy i w radiu porad w zakresie normy wzorcowej. Prawie dwadzieścia lat kieruje Telefoniczną Poradnią Językową UAM. Dodatkową sferą jego aktywności są zajęcia z komunikacji (szkolenia, wykłady, warsztaty) dla urzędników (pracowników) różnych instytucji i firm (w ostatnim czasie prowadził je między innymi dla Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Kancelarii Sejmu, Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, Centralnego Zarządu Służby Więziennej, Najwyższej Izby Kontroli, Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń). Od 2008 r. jest wykładowcą Rządowego Centrum Legislacji. Pracuje również jako biegły z zakresu językoznawstwa polonistycznego przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu (przygotowywane przez niego opinie dotyczą głównie plagiatów, autorstwa tekstów, wykładni językowej dokumentów oraz znieważeń i pomówień).

Jest członkiem Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i sekretarzem Oddziału Poznańskiego Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego. Wysoko sobie ceni członkostwo Klubu Miłośników „Lalki” Bolesława Prusa.